Engel IB144 Manuale Utente Scaricare il pdf (Pagina 213)

165

beduidend voor den volksgeest; en het gaat met die namen als met zekere termen

uit den gewonen woordenschat, welke langzaam verloren gaan onder de concurrentie

van pittiger termen, rijker aan kleur en uitdrukking, of die krachtiger spreken tot het

verstand of de verbeelding. Het pittige, dát is het juist wat het volk in zijn

taalvervormingen beoogt, en dat is ook het karakter waaronder zich de in scherts

aangewende eigennamen voordoen.

In alle talen zijn, in plaats van de wezenlijke namen, voor vele zaken andere in

gebruik, waardoor herinnerd wordt aan eenig in 't oog vallend karakter van het

voorwerp. Ook gewone zelfstandige naamwoorden ondergaan, en ondergingen in

vroeger eeuwen, zulke wijzigingen. Heden zeggen wij b.v. een

pillendraaier

voor

een apotheker; een

sabelsleeper

voor een soldaat; een

pennelikker

voor een

commies; een

steek

, een

zwartrok

, een

hemeldragonder

voor een geestelijke; een

speldezoeker

voor een politieagent, e.m.a. Breero heet den oven

Swartjan

. In onze

middeleeuwsche volksliederen

heet een schoenmaker een

peckedraet

, een

kleermaker een

spetluis

, een bakker een

kijkinoven

, een koster een

klinckerdiclanc

een kreupele een

huppenstup

, benamingen welke nog heden gedeeltelijk bekend

zijn. Men vergelijke een

schupen bessempie

(schop- en bezempje), de Overijselsche

benaming voor een karreman.

Klappen kregen in de volkstaal eveneens komische namen. Algemeen zegt men

rottingolie

, in Noord-Nederland, en

vet

, in Vlaanderen; men onderscheidt

handgeld

voetgeld

; Vondel (

War. d. Dieren

, nitg.

v. Lennep-Unger

, p. 19, vs. 14) gebruikt

stokkenbrood

, en Breero (

Symen

, vs. 372) ‘

stockvis

, met

vuystloock

overgoten’.

Ook de strop werd zoo tot een

hennipe venster

(

Koe

, vs. 8).

Mishandelingen vindt men ook in de oudere Germaansche talen opgevat als

drank

die gegeven wordt. Bekend zijn de woorden van Reinaert tot zijn oom Bruin die in

den boom gevangen zit:

(vs. 705) Hier coomt Lamfroit ende sal u scinken

Haddi gheten, so souddi drinken

Ook Tibert ‘bruwt’ de vos ‘cloosterbier’. De aanwending van

tracteeren

voor slaag

geven moest gansch natuurlijk uit zulke benamingen voortvloeien.

In 't voorbijgaan wil ik nog wijzen op een andere soort van kleurrijke

volksuitdrukkingen. In zijn liefde voor prikkelende gezegden bezigt het volk wel eens

termen die, anders steeds voor heilige zaken gebruikt, door een toepassing op

gansch menschelijke, als 't ware tot een parodie worden van de echte en

oorspronkelijke beteekenis. Op die wijze heet het volk een serie vloeken een

litanie

een herberg een

kapelleken

; spreekt men van een huisgezin door zekere

gemeenschappelijke eigenaardigheden meestal op belachelijke

Hoffmann v. Fallersleben,

Horae Belgicae

, n. 114.

2) Cf. vs. 2175. - Zie nog Nib. 1918,4.

hie schenket Hagne daz aller wirsiste tranc

; en in het ohd.

Ludwigslied 53

Her skancta cehanton sînan fîanton bitteres lîdes

. (Martin,

van den Vos

Reinaerde

p. 359).

Taal en Letteren. Jaargang 2

1 2 ... 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 ... 439 440

Commenti su questo manuale

Nessun commento

Engel IB144 Manuale Utente Pagina 213

Commenti su questo manuale

Prodotti e manuali riguardandi no Engel IB144